تاریخ نگاری، هنر و جامعه ایرانی شاهنامه از دیدگاه پژوهشگران خارجی
شاهنامه را اگر فقط دیوان شعر فردوسی بشناسیم و فردوسی را اگر فقط شاعر بزرگی به شمار آوریم که سراینده شاهنامه است، ارج کتاب و مصنف آن را نگزاردهایم.
فردوسی فقط شعر نگفته و صفحهها کتابش را اصلا با مدح عشق و عاشقی و گل و طبیعت پر نکرده است. شاهنامه زندگی ایران را از عهد باستان، از روزگار اساطیر تا به روزگار حماسی پی گرفته تا سپس به دوران تاریخی رسیده است. این گذار دور و دراز در زندگانی ایران و ایرانی را با بهرهگیری از خرد والایی سامان داده که هر اندازه در آن تعمق و تفحص شود منجر به شناختن جنبههای تازهتر از حیات تاریخی ایرانیان میشود.
بخش مهمی از اسطورههای ایرانی، که ریشههای پارههای از آن به فرهنگهای باستانی پیش از ایران هم میرسد، در شاهنامه گرد آمده است. مطالعه این اسطورهها و کار و اثر آن، ما را به عمق جان و وجود ایرانی میبرد.
کتاب «شاهنامه و پژوهش های تازه» (پیرامون تاریخ نگاری، هنر و جامعه ایرانی)، شامل پنج مقاله به قلم پژوهشگران خارجی است :
شاهنامه متعلق به روزگار سامانیان است یا غزنویان؟/ غزال دبیری
تاریخ پیدایش شاهنامه را در دو سلسله سامانیان و غزنویان بررسی کرده و معتقد است زمان پیدایش شاهنامه برخلاف باور عموم ارتباطی به روزگار سلطان محمود غزنوی ندارد بلکه پیش از آنکه به دربار غزنویان وارد شود، سینهبهسینه میان مردم منتقل میشد.
چرا شاهنامه نگارگری شد؟/ اولگ گرابار
تابلوها و نگارگریهای داستانهای شاهنامه در دورههای مختلف را بررسی کرده است. به باور نویسنده مقاله این نگارگریها که نخستین آنها، 300 سال پس از شاهنامه شکل گرفتهاند، در دوره مغولان اوج گرفت.
سیاووش و ایزد نباتات/ مریم نعمت طاووسی
مطالعهای تطبیقی بین داستان سیاوش و باورهای عامیانه در فرهنگها و اقوام درباره چرخه زندگی ـ مرگ و دوباره بازگشت به زندگی است.
سفر کعبه اسکندر به گزارش نگاره های شاهنامه/ ماریانا شرو سیمپسون
با مطالعه تابلوهایی که در دوران مختلف درباره سفر اسکندر مقدونی به مکه کشیده شده، برداشتهای هر دوره از این داستان شاهنامه را بررسی میکند.
هوشنگ اژدهاکش در دربار پادشاهان صفوی/ گالینا لاسیکووا
پژوهشی درباره پارچههای نفیس و
گرانبهایی است که در موزههای روسیه و آمریکا نگهداری میشوند و
نمونههایی از پارچههای نفیسی بهشمار میروند که پادشاهان صفوی بهعنوان
هدیه و پیشکش به دربار تزار روسیه فرستاده بودند.
پژوهشگر در این
مقاله رابطه میان این نقشبافتهها را با نیاز پادشاهان صفوی به سلاح گرم
در دوره درگیری ایران و عثمانی بررسی کرده و بهطور مثال نقش هوشنگشاه در
حال کشتن اژدها بر پارچههای اهدایی را نمادی از نیاز دولت صفوی به
فروکوفتن دشمن میداند. هوشنگشاه در شاهنامه، پادشاهی است که آتش را کشف
کرده و از معدود شاهان اژدهاکش است.
این مقالات گردانیده پنج مقاله است که در آغاز سال 2010 میلادی به مناسبت یکهزارمین سال سرایش شاهنامه در نشریه انگلیسی زبان ایرانشناسی در انگلستان منتشر شده و در پایگاه اینترنتی آن نیز قرار گرفته است. [1]
پایان بخش کتاب نمایه نامهای کسان است.
«شاهنامه و پژوهشهای تازه» را محمود فاضلی بیرجندی ترجمه کرده است و در 136 صفحه منتشر شده است.
این کتاب را انتشارات پایان در تهران در سال جاری در هزار نسخه منتشر کرده و شماره ثبت آن در کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی490943 میباشد.
شایان ذکر است تصویر روی جلد صحنه ای از نبرد ایرانیان و تورانیان، برگرفته از شاهنامه داوری است که در موزه رضا عباسی تهران نگهداری میشود.